}IÜf*tUacdtf s Poedecs NIEUWS- EN ADVERTENTIEBLAD voor: Plaats een Kleintje Woensdag 24 Mei 1933. Negen en Tachtigste Jaargang No. 41. HARDERWIJK, HIERDEN, TONSEL, ERMELO, NUNSPEET, HULSHORST, ELSPEET, DOORNSPIJK, PUTTEN, enz. FEUILLETON.- Veertien dagen op een ijsschots twtdriften cdte QvervelnwschWeekblad Harderwijker Courant BUITENLAND Veriohijnt tweemaal 's weeks. - Prijs f 1.20 per kwartaal. - Uitgave flrma 1. WEDDMG, Donkerstraat Harderwijk Advertentië n voor het en opgegeven, worden tevens opgenomen in de volgende bladen Hierdensche Courant. De Nunspeeter. De Elspeeter. De Ermeloër. Nieuwe Puttensche Courant. De Klokken van de nienwe Gerei. Kerk. Per stuk 8 ct. Doos 45 ct. Bij Uw drogist Gemengd Nieuws. Minister Rejjmer. Ingezonden Mededeelingen. Een Bloeiende agave. Mishandeling na een poli tieke vergadering. Boerderijen verbrand. Brandje in een trein. ADVERTENTIEN 1—5 regels (galjard) f 1.—, elke regel meer 20 cent. Ingezonden mededeelingen dubbel tarief LOSSE NUMMERS 5 cent. Iets over de Klokken fabriek te Heiligerlee. Heiligerlee wie zegt niet terstondGraaf Adolf En zeer zeker is het de moeite waard, om te Heiligerlee het standbeeld van Graaf Adolf een der broers van Prins Willem I te bezichtigen. Maar daarover wilde ik het, nu niet hebben er is nog meer te zien in Heilieerlee. Daar ctaar n.l. ook de fabriek van de lirma A H. van Bergen. Wat zegt U? Een klokken gieterij Ja, ik wist wel, dat deze fabriek gelukkig niet onbe kend is. Maar om er wat meer van te weten, is werkelijk de moeite wel waard temeer omdat nu de Kerkeraad van de Geref. Kerk alhier, door bemiddeling van den heer H. Schaftenaar, de firma van Bergen heeft opge- dragen om drie klokken te gieten voor het nieuwe Kerkgebouw. We gaan dus de fabriek binnen te Heiligerlee, en zian direct iemand staan, die op ons toe loopt en zich voorstelt Het b'ijkt, dat het niemand anders is dan de heer van Bergen zelf. Dat treft dus wel bijzonder. We zeggen, dat we erg graag even een kijkje willen nemen, en de heer van Bergen is zoo vriendelijk ons zelf te begeleiden en een en ander over de fabriek te vertellen. Allereerst dan iets over het 37 Met den laatste voert Klaas op fluisterenden toon enkele oogen- blikken een gesprek over hoogst ernstige dingen, doch van zulk een vertrouwelijken aard, dat het ons niet past, het af te luisteren, zoodat wij er het stil zwijgen over moeten bewaren. Vervolgens wenkt Klaas de binnengetreden Durgerdammers, naderbij te komen en geeft hun allen de hand. Vader, Moeder, Jaap I" fluistert hij eindelijk, uitgeput van in spanning. „Ik heb u altijd zoo liefgehadDenk veel aan mt), als ik er niet meer ben. Groet de broertjes en de zusjes en alle DurgerdammersVaarwel I" Afgetobd ligt de lijder neer. Nog eenmaal glimlacht hij zijn ouders, zijn broeder zijn overigen bloedverwanten en zyn vrienden toedaarna verliest hy gaande weg het bewustzijn. In dien toestand blijft hy ruim een half uur. ontstaan van de fabriek. Aan het eind van de 18de eeuw kwam de klokkengieter A. H. van Bergen uit Norden (Duitsch- land) in de prov. Groningen. In 1795 werd door hem in ons land de eerste klok gegoten. De eerste tijd gebeurde dat op de plaats van aflevering, maar later werd er een vaste gieterij opgericht te Heiligerlee. De fabriek werd „St Paulinus" genoemd, naar de Bisschop van diezelfde naam, die in de 5de eeuw te Nola in Campagne, leefde. Deze bisschop wordt voor de invoerder der klokken ge houden. Een zeer gepaste naam dus. In het torentje op de fabriek bevindt zich een luidklok, die bekroond is op de eerste wereldtentoonstelling in bet Cristalpalace te Londen in 1862, voornamelijk door het nieuwe systeem van luidinrichting. Vanaf het torentje, waar men op kan, is er een prachtig ver gezicht. De grensplaatsen zijn met het bloote ong duidelijk te zien en de kraanwerken in Emden ziet men met een kleine kijker. Nu klauteren we weer naar beneden en zien rond in de fa briek. Overal zoemen de electro- motoren van de verschillende machines. Hier wordt een spil van een uurwerk gereed gemaakt. Ginds draait een fraisrad om haar as en deelt een koperen schijf in gelijke deelen, en na korten tijd zien we een tandrad van een uurwerk. Het is een en al bedrijvigheid We bezichtigen de smederij, de vernikkel- en verkoper-afdeeling, de modelmakerij, de montagehal en tenslotte ook de vormerij In de vorm?rij zijn verschil lende groote smeltovens, in een waarvan ook de Harderwijker luidklokken gegoten worden Deze ko ossale oven kan in korten tijd 10 000 K G. metaal smelten. Maar niet alleen worden er luidklokken gemaakt in deze fabriekook torenuurwerken, Eindelijk daar nadert met onhoorbar en vleugels ag de engel des doods, die den ver moeide op bet voorhoofd kust Een lange zucht Klaas Bording heeft den geest gegeven. Groot, zeer groot was de be langstelling der Vollenhovers, toen in den vroegen morgen van den 7den Februari het stoffelijk overschot van Klaas Bording ter aarde werd besteld en niemand dergenen, die op den doodenakker aanwezig waren, die niet diep geroerd huiswaarts keerde onder den indruk der droeve plechtigheid en da ge voelvolle woorden, door den oudsten predikant der gemeente daarbij gesproken. Helaas, hoe weinig vermoedde de schare, dat zij weldra getuige zou zyn van een zelfde plechtig heid, te droeviger, naarmate zij minder verwacht wasden 28sten Februari, juist drie weken dus na de begrafenis van den zoon droeg men ook den vader graf waarts. Aanvankelijk was Bording steeds in beterschap toegenomen. Zijn krachten waren gedeeltelijk teruggekeerd en zijn wangen eenigzins gevulder geworden, terwijl hij reeds, steunende op carillons en brandspuiten worden vervaardigd. In 1906 heeft de heer van Bergen twee klokken gegoten voor het Carillon van de Dom kerk te Utrecht. Dit verdient daarom aparte vermelding, om dat deze klokken in overeen stemming moeten zijn met de overige van het Carillon. De kolossen wegen bijna 9000 pond. Ook deze opdracht, zooals de andere, heeft de beer van Bergen naar wensch volbracht Ook gebarsten klokken worden in de fabriek weer opnieuw ge goten, wat natuurlijk een kunst is, omdat ze weer net zoo moeten worden als ze waren. Het gieten van een klok is zeer interessant. In het kort gaat het zoo Eerst metselt men ren vorm van de klok van baksteenen Daarom heen wordt een valsche klok van leem gemaakt, waarover heen nogmaals een laag leem komt. Deze laag heet „de mantel". Die mantel kan worden opge- heschen, waarna de valsche klok, die er onder zit, gebroken wordt. Daarna laat men de „mantel" weer zakken en in de ruimte, die nu ontstaan is, komt de te gieten klok. De vorm komt in een giet- kuil onder 't zand. Vanuit de oven wordt dan een goot ge metseld naar de gietgaten, en daarin loopt het gloeiend metaal. Als de klok soms iets te laag van toon is, wordt er wat af gevijld met een bepaald werk tuig, tot de vereischte hoogte is bereikt. Dan wordt de kroon gemaakt en erop gezet en de klok is gereed. Nu komen er in de nieuwe Geref Kerk drie luidklokken, die ook dienen voor het uur werk. De tonen, die de klokken voort zullen brengen, zijn resp de B, E en Gis, du3 de tweede omkeering van de groote drie klank E, Gis, B. De B wordt het zwaarst en een kruk, opzettelijk voor hem vervaardigd, van tijd tot tijd een kleine wandeling had onder nomen door het huis, waar hij verpleegd werd. Vrijdag den 14den Februari echter was er verandering in zijn toestand gekomen. Dien dag namelijk had Bording zich minder wal gevoeld dan de vonge dagen, terwijl hij 's avonds door een hevige koorts over vallen was, die den geneesheer met groote bezorgheid vervulde. Van dien avond af was de ziekte snel toegenomen, en eif dagen later, in den vroegen, morgen van den 25sten Februari was vrouw Bording weduwe. Het is een sombere stoet, die z ch in de morgenschemering door de straten van Vollenhove voortbeweegt in de richting van het kerkhof. Men gaat Bording begraven. Bitter bedroefd volgen de weduwe en haar zoon de lijkkist, door vrienden en bloedverwanten eerbiedig grafwaarts gedragen. Achter ben komen dokter Ekker, de beide predikanten en honderden andere Vollen- hovensche ingezetenen. Grimmig blaast de wind uit het zal dienen voor het uurslagwerk. Dan komt de E voor het halfuur, en eindelijk de Gis, waarschijn lijk voor het kwartier. Mijns inziens is het een mooie hoogte en we zyn verlangend om de klokken binnen eenige tijd te hooren. De Kerkeraad van de Geref. Kerk heeft de levering dezer kloken opgedragen aan een firma uit ons eigen land, en daarmee gedaan naar de eisch van deze tijd„Koopt Neder- landsch fabrikaat'*. ANNIE J. PILON. Men herinnert zich nog wel, hoe von Hindenburg bij de eerste audiëntie van Adolf Hitler, dezen staande ontving en zeer kort te woord stond, hem toen afscheepte. Thans is zijn oor deel blijkbaar veranderd. In een Duitsche nationalistische courant staat een uitspraak vermeld van den grijz-n rijkspresident over den rijkskanselier„het samen werken met den nieuwen rijks kanselier is mij dag' lijks een nieuwe vreugde. De betrekkin gen tusschen mij en den kan selier zijn zoo mooi als zij niet beter kunnen zyn tusschen een grootvader en zyn kleinzoon Hij is een man, die met groote geestesgaven is toegerustdaar bij is hij een diep religeus mench met veel goedheid des harten, en die in eenvoud en bescheiden heid steeds de man uit het volk zal blijven." Koning Albert van België heeft zgn instemming betuigd met de boodschap van president Roose velt. Ook Kalinin, de president van het uitvoerend bewind der Sovjet Unie, heeft aan president Roosevelt te kennen gegeven, dat zijn boodschap bij de volken van Rusland den warmsten weer klank zou vinden. Naar de N R.Crt uit zeer goede bron zegt te vernemen, is dezer dagen de benoeming te verwachten van den minister van waterstaat, mr. P. J. Reymer. tot burgemeester van Beverwijk. noorden en jaagt de wolken in woeste vaart langs de donkere lucht De stoet schrydt voort, lang zaam, zwijgend. Eindelijk staat men voor een geopend graf. Het is hetzelfde graf, waarin drie weken geleden de zoon tei ruste werd gelegd. De jongste der beide predi kanten treedt naar voren en spreekt vele woorden van troost en bemoediging tot de weduwe en de zoon, die vol vertwijfeling in de groeve staren, welke straks een dubbelen schat zal bergen Daarna zinkt langzaam het stoffelijk overschot van den gestorven visscher in de aarde weg. Rust zacht, brave Bording, naast uw beminden ouds'en zoon. Rust zacht, jongeling, naast uw goeden vader. Ge hebt samen de gevaren van het visschersleven gedeeld, samen gezwoegd en getobd voor een schamele bete, samen ge streden tegen het spook der armoede, samen veertien dagen lang op een ijsschots geworsteld tegen den dood Rust nu te zamen van uw fi/EBG£NS£USTfN/\ Wilt gij U weer frisch en flink voelen en Uw eetlust herkrijgen Ge bruik dan Foster's Maag- pillen, het ideale laxeermiddel. vf.i f 0.65 per flacon. Binnsnkort zal te Voorburg, in de aan de gemeente in eigen dom toebehoorende, buitenplaats „Middenburg", een bloeiende Agave Americana te zien zijn. Deze plant, welker groei in ons klimaat een hooge uitzondering vormt, bloeit slechts eenmaal in haar leven en dan pas na 30 A 40-jarigen groeitijd, waarna zij afsterft. Haar bloemstengel pleegt alsdan een hoogte te bereiken van vijf A zes meter. Een ieerares te Putmerend had daar op den avond van 20 Maart een vergadering van Nationaal Herstel gepresideerd. Na afloop van de vegadering waren relletjes ontstaan, een man was tot de presidente door gedrongen en had haar een klap op het hoofd gegeven, waardoor zij genoodzaakt was zich onder geneeskundige behandeling te stellen. De dader werd gearresteerd hij stond Zaterdag voor den politierechter te Haarlem terecht. De politierechter vroeg den inspecteur van politie uit Pur- merend, als getuige gehoord, waar de politie was tijdens die gebeurtenis. Hoe was het moge- ïyk, dat deze dame zoo maar gemolesteerd kon worden Er was geen agent te zien, terwijl het toch rumoerig was. Mis drijven tegen het gezag moeten streng gestraft worden. Maar ik wil hier in het openbaar er bij voegen, dat er dan ook gezag moet zijn. U heeft de getuigen niet opgenomen, omdat ze liever niet getuigden. Bent u wel be rekend voor uw taak, wanneer u niet eens weet, dat men ver plicht is te getuigen GetuigeIk heb daar nooit geen kwaad in gezien. lijden en strijden. Als de winden bulderen over onze daken en loeien door onze schoorsteenen, zullen onze ge dachten zweven naar den plas, waar gij samen de netten uit- wierpt, hopende op een goede vangst, en wij zullen zeggen „Arme visschersl" En als de winter de wateren heeft doen stollen, de botters in de havens gevangen houdt en de mannen uit de kustdorpen hongerig uiLhun warme woningen drijft, om bot te kloppen op het ijs, dan zullen onze ge dachten zweven naar de be vroren vlakte, die ook uw meer malen droeg en wij zullen zeg gen „Arme visschers I" En komen wij ooit te Vollen hove, zoo zullen wij ouden van dagen vragen naar wat daar ge schied is in Sprokkelmaand van het jaar 1849 en wij zullen ons naar het kerkhof begeven, es, ons de plaats laten wijzen, waar men u begraven heeft, en een traan wijden aan uw nage dachtenis, en we zullen zeggen „Dappere visschers 1" BESLUIT. Met het voorgaande hoofdstuk zouden we dit boek kunnen be sluiten, ware bet niet, dat we PolitierechterEn ook den dokter hebt u niet gehoord over den aard der verwondingen. Het is gewoon een schande, zulk een politioneele behandeling. De zaak werd voor onbepaal- den tijd uitgesteld. De instructie zal worden heropend. Nieuwe getuigen zullen worden gehoord Vrijdagavond is de boerderij van W. Snitselaar te Ederveen nabij de Klomp afgebrand. Twee in de nabijheid staande hooibergen met aangrenzende schuren werden eveneens een prooi der vlammen. Het vee kon worden gered. Een groot aantal kippen kwam echter in de vlam men om. De oorzaak is onbe kend. Verzekering dekt de schade. Door onbekende oorzaak brak in den nacht van Vrijdag op Zaterdag brand uit in de boer derij „Lusthoff", toebehoorende aan den heer H. Claassen te Oud-Weert. Het vuur greep zeer snel om zich heen, zoodat aan blusschen niet meer te denken viel. Het vee kon grootendeels gered worden. De woning, schuur en stallen gingen in de vlammen verloren. De schade wordt door verzekering gedekt. Vrijdagavond halfelf is de boerderij van W. Snitselaar te Ederveen door onbekende oor zaak afgebrand. De achtergelegen schuren en twee hooibergen werden eveneens door het vuur verwoest, het vee werd gered. Een groot aantal kippen kwamen om. Een en aoder is verzekerd. In den trein uit Rotterdam, die aan het Centraal-Station te Amsterdam moest arriveeren, is tusschen Leiden en Haarlem onder de zitbanken van een der derde klasse-rijtuigen vermoede lijk tengevolge van warmloopen, een brandje ontstaan. Reizigers trokken aan de noodrem, waarna treinpersoneel met behulp van bluschapparaten het brandje' dat weinig te be* teekenen had heeft gebluscht. De trein had ongeveer een kwartier vertraging. nog een enkel woord aan ons verhaal hadden toe te voegen. Immers het zou ons ten zeerste verwonderen, indien de belang stellende lezer thans niet de vraag op de lippen had „En hoe is het nu verder met Jaap Bording en zyn moeder gegaan Gaarne deelen wij u mede, wat wij daarvan te weten zijn gekomen. Weinige dagen na de be grafenis van Klaas Bording, den vader, keerden zijn weduwe en zijn zoon Jaap, de laatste volkomen hersteld alsmede de overige Durgerdammers naar hun geboortedorp terug. Bewogen met het lot der zwaar beproefde wrduwe en haar kinderen, richtte een Com missie van Vollenhovensche in gezetenen, het verzoek tot hun landgenoott n om een bijdrage voor de overgebleven leden van het gezin Bordicg. Daar duizenden Nederlanders met liefde aan deze roepstem gehoor gaven, was er weldra een som gelds bijeen, groot ge noeg, om de weduwe Bording in staat te stellen, voortaan zonder broodzorgen te leven, terwijl een deel der gelden werd besteed, om Jaap een botter te koopen, zoodat ooit

Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe - Periodiekenviewer

Overveluwsch Weekblad/Harderwijkerkrant | 1933 | | pagina 1